ATEX

Muhtemel patlayıcı ortamlarda çalışan teçhizat ve sistemlerle ilgili olup 94/9/At direktifi şeklinde geçmektedir. Atex Atmospher ve exposible kelimesinin kısaltılmış halidir.Temmuz 2003 itibariyle, AB kuruluşları patlayıcı atmosfere sahip alanlarda patlama riskine karşı çalışanları korumak için direktifler oluşturmuşlardır.

 

İki ATEX direktifi (üreticiler için bir ve ekipman kullanıcı için bir adet) vardır:
ATEX 95 ekipman direktifi 94/9/EC, Ekipman ve potansiyel olarak patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış koruyucu sistemler ile ilgilidir.
ATEX 137 işyeri direktifi 99/92/EC, patlayıcı ortamlarda risk altında potansiyel işçilerin sağlık ve güvenlik korumalarını artırmak için minimum gereksinimler ile ilgilidir.

 

Bu direktifin amacı, yönetmelik kapsamına giren muhtemel patlayıcı ortamda kullanılan teçhizatın ve koruyucu sistemlerin güvenli olarak piyasaya arzı için gerekli emniyet kuralları ile uygunluk değerlendirme prosedürlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Kapsamı ise yanıcı gazların, buharların, dumanların ya da tozların mevcudiyetiyle ortaya çıkan muhtemel patlayıcı ortamda kullanılabilecek ekipman ve koruyucu sistemlerdir. Örnek olarak; elektrikli motorları, kompresörler, dizel motorları, aydınlatma tesisatları, kontrol ve iletişim cihazları, dinleme, izleme ve arama cihazları ekipman olarak gösterilebilir.
Koruyucu sistemler ise; yayılmanın başlatabileceği bir patlamayı veya zarara sebebiyet vermeyi önleyen aygıtlardır. Bunlar; yangın söndürücüleri, basınçtan koruma panelleri, söndürme sistemleri, hızlı hareket eden kapama valfleri gibi donanımlardır.

Kapsam dışı alanlar:

Tıbbi cihazlar, Patlama tehlikesinin sadece patlayıcı maddelerin veya kararsız kimyasal maddelerin bulunmasından kaynaklandığı teçhizat ve koruyucu sistemler, muhtemel patlayıcı ortamların yalnızca kazayla gaz sızıntısı sonucu nadiren oluşabileceği ev ortamında ve ticari olmayan ortamlarda kullanılan teçhizatlar, Kişisel Koruyucu Donanım ile İlgili Yönetmelik (89/686/AT) kapsamındaki kişisel koruyucu teçhizatlar, üzerindeki teçhizatlarla birlikte açık denizde seyreden gemiler ve kıyıdan uzaktaki seyyar su üniteleri, ulaşım vasıtaları, silah, mühimmat ve savaş malzemeleridir.

 

94/9/At Kapsamına Giren Ürün Grupları 

I Grup

M1 / M2

M1 Kategorisi: Yüksek seviyede koruma sağlayabilecek şekilde tasarlanmış ve gerektiğinde buna yönelik olarak ilave özel koruma araçları ile teçhiz edilmiş teçhizatı kapsar. (Sürekli çalışmaya devam etmesi gereken teçhizatlar)

M2 Kategorisi: Yalnızca yüksek seviyede koruma sağlayabilecek şekilde tasarlanmış teçhizatı kapsar. (Sürekli çalışmayan teçhizatı tanımlar, patlama anında sistemin enerjisi kesilir.)

II Grup

1. Kategori
2 .Kategori
3. Kategori
1.Kategori Zone 0 – Patlayıcı bir ortamın sürekli veya çok uzun periyotlarda bulunduğu, en yüksek riskli alandır.

2. Kategori: Zone 1 – Patlayıcı ortamın kısa periyotlarda görüldüğü alanlardır, ama süre oluşması durumunda bu teçhizatın enerjisinin kesilmesi amaçlanmaktadır. Bu kategorideki ürünler biraz daha fiziki zor şartlarda kullanılabilecek şekilde üretilirler.

3. Kategori: Zone 2 – Yanabilir bir materyalin patlayıcı yoğunluğunun beklenmediği, sadece çok kısa sürede örneğin yıllık 10 saati geçmeyen ortamlar olarak tarif edilirler.

 

 

Birçok endüstriyel işlemlerde tozlar / pudralar, yanıcı gaz ve sıvı varlığı nedeniyle patlama riski riski vardır. Üretici veya operatör olarak, patlama riski değerlendirmek ve patlamadan korunmak için yeterli önlemlerin uygulanması için zorunluluki vardır. Bunu yapmak için de uygulanabilir standartlar, mevzuat ve AB direktifleri vardır.

99/92/EC Atex 137 Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların  Korunması  Direktifi bu kapsamda bir direktiftir.

Patlayıcı ortamlar için öncelikle yapılaçak işin tanımını ,  iş akışı ve yerleşim planının taslak olarak projelendirilmesi gerekmektedir. Akabinde yapılacak projenin çizimi ve onayı konuya vakıf uzmanlar tarafından yapılması halinde pratik uygulamada birçok problemler çözülmüş olacaktır. Ancak mevcut olan tesislerde sonradan yapılan risk değerlendirmede oldukca problemler gözükmektedir. Mevcut çalışan bir tesisin patlayıcı ortamlar konusunda üretim veya hizmet değiştirmesi halinde ,  aynı şekilde temelden projelendirilmesi ve ATEX 137 direktifi kapsamında tüm tedbirleri alaçak şekilde uygulamanın yapılması gerekmektedir.

 

94/9/AT sayılı direktifte ürünlerin kullanılacak oldukları yerlere göre belgelendirilmeleri değişik prosedürlere bağlıdır. Yani aynı bir ürün kullanılacak olduğu ortama yani grup ve kategoriye göre değişik işlemlerden geçerek belgelendirilip işaretlenerek piyasadaki yerini alır.

 

Exproof Nedir?

Explosion Proof kelimesinin kısaltması olup anlamı; Patlamaya Karşı Korunmuş olmaktadır. Teknik dilde  ise; patlayıcı ve tehlikeli ortamlarda  Atex kullanılan elektrikli ürünler’dir (Exproof Electrical Equipment).